ویژگی‌های ادبیات کودک و نوجوان

ادبیات کودک و نوجوان با زبان و بیان، درک زبان نوشتاری، تخیل و تجربه‌های کودکان و نوجوانان متناسب است. از این رو برای هر گروه سنی کودک و نوجوان از متن‌ها و موضوع‌ها و زبان و بیان متناسب با فهم و درک آنها استفاده می‌شود.

ادبیات ویژه رده سنی کودک و نوجوان که دارای سه ویژگی مهم است:

نخست اینکه با زبان و بیان، درک زبان نوشتاری، تخیل و تجربه های کودکان و نوجوانان متناسب است. از این رو برای هر گروه سنی کودک و نوجوان از متن ها و موضوع ها و زبان و بیان متناسب با فهم و درک آنها استفاده می شود.
دوم آنکه به رشد و پرورش شخصیت خواننده کمک می کند و به این نکته توجه دارد که دوران کودکی و نوجوانی مهمترین سال های شکل گرفتن و پرورش احساس و اندیشه است.

ادبیات کودک و نوجوان

ادبیات کودک و نوجوان

۱ـ واقع گرایی

۲ـ منع پیش داوری های غیرمنطقی

۳ـ واداشتن کودک به سازندگی وکار

۱ـ واقع گرایی:

منظور ازواقع گرایی آن است که موضوع وتم و به عبارتی محتوای داستان یا شعر با دنیای واقعی که کودک می بایست در آن زندگی کند، متناسب باشد. ادبیات کودک موظف است آهسته آهسته و طی زمان، واقعیتهایی چون تولد، مرگ، غم، شادی، رنج، عشق و نفرت را به کودکان بشناساند و دراین شناساندن هرگز ازحد تعادل دور نشود. مثلاً شعر یا داستانی که «مرگ» را سیاهترین و مشؤوم ترین حوادث دانسته و آن را علت و مسبب بدبختی های بعدی می انگارد، مردود است.

۲ـ منع پیش داوری های غیرمنطقی:

درونمایه (تم) و موضوع بسیاری از افسانه ها، رنجها و حرمانهای کودکان یتیم تحت آزار و فشارهای پدرخوانده یا مادرخوانده است. اینگونه کارها در ذهن کودکان به یک موجود فرضی به نام پدرخوانده یا مادر خوانده، پیش داوری منفی پدید می آورد و چه بسا باعث می شود که کودک با چنین پیش داوری قبلی بنا به دلایل طبیعی یا اجتماعی ناچار از زندگی با چنین کسانی شود.

۳ـ واداشتن کودک به سازندگی وکار:

بسیاری از افسانه ها و برخی از داستان ها، مشحون ازوقایع و حوادثی است که بی خردانه به یاری پاره ای از اشخاص داستان می شتابد، ایشان را ثروتمند می سازد، کامروا می کند و…
حقیقت این است که کودک باید بداند که تمام آسان زیستی های امروز ما نتیجه کوشش و تلاش صمیمانه و پیگیر اجداد و پدران ماست وما برای افزودن به این بهروزی و سعادت باید در صدد تلاش و کوشش برآییم.

در این میان، شعر به عنوان بخشی از پیکره ادبیات کودکان و نوجوانان باید ویژگی ها و خصلتهای خاص خود را دارا باشد. هنگامی که ما از «شعر کودک» سخن می گوییم، مراد ما شعری است که فرصت ورود به دنیای شعر محض را به کودک بدهد(می تواند) در وزن، پیرو شعر رسمی باشد، بااین تفاوت که از میان اوزان شناخته شده عروضی و متفرعات آن، وزن هایی انتخاب می شود که اولاً ـ با وزن های هجایی چندان بیگانه نباشد. ثانیاً ـ این وزنها کوتاه و پرجنب و جوش و رقصان باشد. نمی گوییم که کودک با شعر خود همواره باید به رقص آید وهرگز با غم و حزن و اندوه و آرامش و ملایمت آشنا نشود؛ اما می گوییم که ما در شعر او می خواهیم یاور بازی های جسمی وذهنی او باشیم و به شادی و جنب و جوش او بیفزاییم.
بنابراین در شعر کودک وجود سه خصیصه اصلی لازم و ضروری است:

الف ـ آهنگین بوده و با موسیقی آمیخته باشد.
ب ـ شوق انگیز، شورانگیز، جنبش زا یا احساس برانگیز باشد.
ج ـ صریح و گویا باشد.

بدیهی است با افزایش سن کودک و نزدیک شدن او به دوران نوجوانی، ویژگی های شعر مناسب برای او دستخوش تغییراتی می شود. مثلاً از شعر متناسب با سن یک نوجوان، شاید چندان انتظار نرود که طرب انگیز و جنبش زا باشد؛ اما انتظار می رود که زیبا و احساس برانگیز باشد. «زیبایی در ادبیات کودکان، شکل خاصی از زیبایی هنری و زیبایی به مفهوم عام است. زیبایی در ادبیات کودکان، شکل تلطیف شده ای از زیبایی در ادبیات است. زیرا کودکان به عنوان موجوداتی با حس‌های لطیف، به شکلی از زیبایی نیاز دارند که به رشد روانی و ذهنی آنها کمک کند. چنین هدفی چهارچوب‌های زیبایی را در این حوزه مشخص می کند. در ادبیات بزرگسالان، گاهی زیبایی در بستری از بدبینی فلسفی، خشونت اجتماعی و پریشانی روانی ساخته می شود، اما کودکان چون به دنیایی سرشار از شادی و صلح وخوش بینی و امنیت نیاز دارند، نمی توان برای آنها زیبایی را در قلمروهایی تیره وجهنمی آفرید.
البته باید در نظر داشت که زیبایی مفهومی نسبی است و به طور مطلق در میان تمام جوامع قابل بررسی نمی باشد وهرگز نمی توان حکمی مطلق درباره زیبا بودن یا نبودن یک اثر صادر کرد. “زیبایی هنری، متأثر از جغرافیای زیستی، سنتها، آداب، پیشینیه تاریخی، روحیه اجتماعی و به طور کلی فرهنگ جوامع شکل می گیرد. سلیقه زیبایی شناختی اقوام وملت‌ها، تفاوتهایی دارد و همین تفاوتها، سبکهای ملی و قومی اثر هنری را می سازد.”

محقق :  الماسی